Skierowanie na badania lekarskie to jeden z tych dokumentów, które wielu pracodawców traktuje jak rutynową formalność. W praktyce jest to jednak dokument o realnym znaczeniu prawnym, organizacyjnym, związany z bezpieczeństwem pracy. Błędy w skierowaniu mogą skutkować zakwestionowaniem badań, problemami podczas kontroli PIP, a w skrajnych przypadkach odpowiedzialnością pracodawcy za dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego.
W tym artykule znajdziesz objaśnienie, czym jest skierowanie na badania lekarskie, kiedy należy je wystawić, jak je poprawnie wypełnić. Zawarliśmy w nim również bezpłatny wzór do ściągnięcia.
Czym jest skierowanie na badania lekarskie i jaka jest jego rola
Skierowanie na badania lekarskie to dokument wystawiany przez pracodawcę, który stanowi podstawę do przeprowadzenia badań z zakresu medycyny pracy. Jest ono wymagane przed dopuszczeniem pracownika do pracy oraz w trakcie zatrudnienia, w sytuacjach przewidzianych przepisami prawa pracy.
Skierowanie od pracodawcy określa warunki, w jakich pracownik będzie wykonywał pracę. To na jego podstawie lekarz medycyny pracy ocenia, czy dana osoba może wykonywać pracę na konkretnym stanowisku, w konkretnym środowisku i przy określonych czynnikach ryzyka.
Bez prawidłowo wystawionego skierowania lekarz nie jest w stanie wydać wiążącego orzeczenia, a pracodawca nie ma podstaw, by dopuścić pracownika do pracy.
Podstawa prawna skierowania na badania lekarskie
Wzór skierowania został ściśle określony w przepisach prawa jako załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.
- Pracodawca może korzystać z własnego formularza,
- jednak jego treść i struktura muszą odpowiadać aktualnemu drukowi określonemu w rozporządzeniu,
- każda modyfikacja, skrót lub pominięcie wymaganych elementów może skutkować zakwestionowaniem skierowania.
W praktyce wiele placówek medycyny pracy udostępnia własne formularze. Nie zwalnia to jednak pracodawcy z odpowiedzialności za poprawność danych zawartych w skierowaniu na badania lekarskie.
Rodzaje badań lekarskich i skierowań
Skierowanie na badania lekarskie wstępne
Skierowanie na badania lekarskie wstępne wystawia się:
- osobom przyjmowanym do pracy,
- pracownikom młodocianym,
- pracownikom przenoszonym na stanowiska, na których występują inne czynniki szkodliwe lub uciążliwe.
Badania wstępne mają na celu ocenę, czy dana osoba może rozpocząć pracę na określonym stanowisku. Bez pozytywnego orzeczenia z badań wstępnych pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy, nawet na jeden dzień.
Skierowanie na badania okresowe
Skierowanie na badania okresowe wystawia się pracownikom zatrudnionym, zgodnie z terminami wskazanymi w poprzednim orzeczeniu lekarskim. Skierowanie na badania okresowe służy ocenie, czy stan zdrowia pracownika nadal pozwala na wykonywanie pracy w dotychczasowych warunkach.
Brak aktualnych badań okresowych oznacza obowiązek odsunięcia pracownika od pracy do czasu uzyskania nowego orzeczenia.
Skierowanie na badania kontrolne
Badania kontrolne są wymagane, gdy pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby przez okres dłuższy niż 30 dni. Skierowanie do lekarza medycyny pracy pozwala ocenić, czy pracownik może wrócić do wykonywania obowiązków na dotychczasowym stanowisku.
Skierowanie na badania profilaktyczne
Pojęcie skierowania na badania profilaktyczne obejmuje zarówno badania wstępne, okresowe, jak i kontrolne. To zbiorcze określenie badań realizowanych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami.
Skierowanie na badania pracownicze i sanitarno-epidemiologiczne
W określonych branżach konieczne jest skierowanie na badania lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych. Dotyczy to m.in. pracy przy żywności, w gastronomii, opiece zdrowotnej czy w placówkach opiekuńczych. Takie skierowanie również wystawia zakład pracy, a jego zakres powinien być dostosowany do specyfiki wykonywanych czynności.
Kogo obejmuje obowiązek wystawienia skierowania
Skierowanie na badania lekarskie pracownika dotyczy:
- pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę,
- pracowników tymczasowych,
- osób zmieniających stanowisko pracy,
- pracowników wracających po długiej chorobie.
W przypadku umów cywilnoprawnych obowiązek badań zależy od rodzaju pracy i występujących zagrożeń. Jeśli zleceniobiorca wykonuje pracę w warunkach szkodliwych/uciążliwych, skierowanie na badania pracownicze może być wymagane.
Oznacza to, że samo zawarcie umowy zlecenia nie nakłada na firmę obowiązku kierowania na badania, jednak obowiązek taki powstaje, gdy charakter wykonywanych czynności jest zbliżony do pracy etatowej i wiąże się z ryzykiem w zakresie BHP. Badania będą konieczne, jeśli zleceniobiorca pracuje na terenie zakładu pracy, korzysta z maszyn, wykonuje prace fizyczne, pracuje na wysokości, prowadzi pojazdy służbowe lub ma kontakt z czynnikami niebezpiecznymi. Nie są natomiast wymagane, gdy praca na zleceniu ma charakter biurowy, lekki, zdalny lub jest wykonywana w warunkach pozbawionych zagrożeń. W praktyce to zleceniodawca, w oparciu o ocenę ryzyka zawodowego, decyduje, czy skierowanie jest niezbędne.
Co musi zawierać skierowanie na badania lekarskie
Prawidłowo wypełnione skierowanie na badania lekarskie musi zawierać konkretne informacje. Ich brak lub ogólnikowość jest jedną z najczęstszych przyczyn zakwestionowania dokumentacji.
Skierowanie powinno obejmować:
- dane pracodawcy i zakładu pracy,
- dane pracownika lub kandydata do pracy,
- rodzaj badania,
- nazwę stanowiska pracy,
- dokładny opis warunków pracy,
- wskazanie czynników szkodliwych, uciążliwych i niebezpiecznych,
- informacje o systemie i czasie pracy.
Lekarz medycyny pracy bada pracownika w kontekście konkretnego stanowiska i środowiska pracy.
Liczba egzemplarzy i obieg dokumentów
Skierowanie na badania lekarskie pracownika wystawia się w dwóch egzemplarzach. Jest to obowiązek pracodawcy wynikający z przepisów.
- jeden egzemplarz otrzymuje lekarz medycyny pracy,
- drugi egzemplarz zachowuje pracownik,
- kopia skierowania wraz z orzeczeniem lekarskim powinna zostać przechowywana w aktach osobowych pracownika.
Prawidłowy obieg dokumentów ma znaczenie dowodowe, zwłaszcza w przypadku kontroli Państwowej Inspekcji Pracy lub sporu z pracownikiem.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe – jak je opisywać
Opis czynników ryzyka powinien być precyzyjny i zgodny ze stanem faktycznym. Ogólne sformułowania typu „praca biurowa” lub „praca fizyczna” są niewystarczające.
Przykładowo:
- dla pracy biurowej należy wskazać pracę przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
- dla pracy magazynowej istotne są dźwiganie, praca zmianowa, hałas, wózki widłowe,
- dla produkcji czynniki mechaniczne, chemiczne, zapylenie, praca w wymuszonej pozycji.
To właśnie na podstawie tych informacji medycyna pracy dobiera zakres badań.
Opis warunków pracy zgodnie z aktualnym drukiem
Aktualny druk skierowania na badania lekarskie wymaga szczegółowego opisu warunków pracy. Nie wystarczy wskazanie ogólnego charakteru stanowiska. Pracodawca powinien uwzględnić wszystkie czynniki występujące na danym stanowisku, zgodnie z następującym podziałem:
I–III. Czynniki fizyczne, pyły i czynniki chemiczne
Należy wskazać:
- nazwę czynnika,
- wielkość narażenia (stężenie lub natężenie wraz z jednostką),
- krotność wartości dopuszczalnej,
- wyniki ostatnich pomiarów środowiska pracy.
- Czynniki biologiczne
Wskazuje się:
- nazwę lub rodzaj czynnika biologicznego,
- źródło narażenia.
- Inne czynniki, w tym niebezpieczne i uciążliwe
Obejmują m.in.:
- pracę przy monitorze ekranowym,
- wymuszoną pozycję ciała,
- dźwiganie,
- pracę zmianową lub nocną,
- stres organizacyjny wynikający ze sposobu wykonywania pracy.
Na końcu należy wskazać łączną liczbę czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych. To właśnie na podstawie tych danych lekarz medycyny pracy określa zakres badań.
Skierowanie a stanowisko pracy
Skierowanie jest zawsze przypisane do stanowiska, nie do osoby. Zmiana stanowiska, zakresu obowiązków lub warunków pracy może oznaczać konieczność wystawienia nowego dokumentu.
Jeżeli pracownik otrzymał skierowanie na jedno stanowisko, a faktycznie wykonuje inne obowiązki, orzeczenie może zostać uznane za nieważne.
Kiedy pracownika nie trzeba kierować na badania wstępne
Nie każda osoba rozpoczynająca pracę musi zostać skierowana na badania wstępne. Wyjątki w tym zakresie zostały wskazane w art. 229 § 1¹¹ Kodeksu pracy.
Wstępnym badaniom lekarskim nie podlegają osoby:
- Przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, jeżeli zatrudnienie następuje w ciągu 30 dni od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy.
- Przyjmowane do pracy u innego pracodawcy w ciągu 30 dni od rozwiązania poprzedniego stosunku pracy, jeżeli:
- przedstawią aktualne orzeczenie lekarskie,
- warunki pracy opisane w skierowaniu odpowiadają warunkom na nowym stanowisku,
- nie dotyczy to prac szczególnie niebezpiecznych.
Każdorazowo to pracodawca ponosi odpowiedzialność za ocenę, czy warunki pracy są tożsame.
Wzór skierowania na badania lekarskie z omówieniem
Jakie elementy powinny znaleźć się na skierowaniu na badania lekarskie?
- Dane pracodawcy (zakład pracy):
- Dane pracownika/kandydata:
- Rodzaj badania: wstępne / okresowe / kontrolne
- Stanowisko pracy:
- Opis warunków pracy i czynników ryzyka:
- Informacja o czasie i systemie pracy:
- Podpis i pieczęć pracodawcy
Udostępniony poniżej wzór ma charakter informacyjny i odpowiada strukturze określonej w rozporządzeniu. W praktyce:
- obowiązuje wzór wynikający z przepisów prawa,
- część placówek medycyny pracy wymaga wypełnienia skierowania na własnym formularzu,
- dopuszczalne jest przygotowanie skierowania w formacie pdf lub docx, o ile zawiera wszystkie wymagane elementy.
Przed skierowaniem pracownika na badania warto upewnić się, jaki aktualny druk jest akceptowany przez daną jednostkę medycyny pracy.
Poniżej przedstawiono aktualny druk, który może być stosowany jako uniwersalny wzór skierowania na badania lekarskie.
Wzór – skierowanie na badania lekarskie (do pobrania w pdf)
Kto ponosi koszty badań
Koszty badań ponosi pracodawca. Dotyczy to zarówno badań wstępnych, okresowych, jak i kontrolnych. Czas poświęcony na badania wlicza się do czasu pracy, a pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Skierowanie a kontrola PIP
Podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy sprawdzane są:
- aktualność badań,
- zgodność skierowań ze stanowiskami,
- kompletność dokumentacji,
- prawidłowość opisów czynników ryzyka.
Najczęstsze nieprawidłowości to brak aktualnych badań, nieprecyzyjne skierowania oraz
Skierowanie na badania lekarskie – podsumowanie
Skierowanie na badania lekarskie nie jest jedynie formalnością. To dokument, który chroni pracownika, pracodawcę i zakład pracy. Prawidłowo przygotowane skierowanie do lekarza medycyny pracy minimalizuje ryzyka prawne i organizacyjne oraz porządkuje procesy HR.
Warto traktować je jako element systemu bezpieczeństwa, a nie biurokratyczny obowiązek. Jeśli jest przygotowane rzetelnie, działa na korzyść całej organizacji.
Najczęstsze pytania pracodawców
Czy można przyjąć stare badania od poprzedniego pracodawcy?
Tak, ale tylko pod warunkiem identycznych warunków pracy.
Czy praca zdalna wymaga badań?
Tak, jeśli jest wykonywana na podstawie umowy o pracę.
Czy można dopuścić pracownika do pracy bez badań?
Nie. To naruszenie przepisów prawa pracy.
Udostępnij