Starzenie się społeczeństwa, rozwój nowoczesnych technologii i niepewność rynku pracy sprawiają, że wielu pracowników po pięćdziesiątce realnie obawia się o swoją przyszłość zawodową. Z jednej strony często mają bardzo długi staż pracy i wysokie kompetencje, z drugiej coraz trudniej jest im znaleźć nowego pracodawcę po utracie zatrudnienia. Właśnie w takim kontekście ustawodawca stworzył świadczenie przedemerytalne. Jego celem jest zapewnienie minimalnego, przewidywalnego zabezpieczenia finansowego osobom, które są już relatywnie blisko wieku emerytalnego, spełniają określone wymogi stażowe, ale z przyczyn od siebie niezależnych utraciły pracę i nie mogą znaleźć nowego zatrudnienia.
W praktyce w obiegu funkcjonuje zarówno pojęcie świadczenie przedemerytalne, dodatek przedemerytalny, jak i zasiłek przedemerytalny. W sensie ścisłym ustawa mówi o świadczeniach przedemerytalnych, ale potocznie bardzo często używa się określenia zasiłek przedemerytalny czy stały zasiłek przedemerytalny. Warto więc od razu uporządkować pojęcia i przyjąć, że chodzi o to samo świadczenie, wypłacane przez ZUS po spełnieniu wskazanych w ustawie kryteriów.
Podstawy prawne i miejsce świadczenia w systemie zabezpieczenia społecznego
Zasady przyznawania świadczenia przedemerytalnego określa ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, której aktualny tekst jednolity został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2025 r. poz. 421. Ten akt prawny precyzuje:
- dla kogo jest przewidziane to świadczenie,
- jakie trzeba spełnić warunki dotyczące wieku, stażu i sytuacji na rynku pracy,
- w jakich sytuacjach ZUS może świadczenie przyznać, obniżyć, zawiesić albo odebrać.
Ustawa definiuje też mechanizm waloryzacji, czyli sposób corocznego podwyższania kwoty wypłacanej świadczeniobiorcom, w ślad za waloryzacją emerytur i rent z FUS.
Zdarza się, że omawiane wyżej świadczenie mylone jest z innymi instrumentami, takimi jak zasiłek pomostowy, różne dodatki socjalne czy emerytury pomostowe. Czym zatem różni się świadczenie przedemerytalne od zasiłku pomostowego?
Świadczenie przedemerytalne a emerytura pomostowa
Świadczenie przedemerytalne i emerytura pomostowa to dwa zupełnie różne instrumenty, choć w języku potocznym bywają mylone. Świadczenie przedemerytalne jest świadczeniem powszechnym ZUS dla osób, które utraciły zatrudnienie z przyczyn od siebie niezależnych, spełniają określone warunki stażowe i przez minimum 6 miesięcy pobierały zasiłek dla bezrobotnych. Jego wysokość jest kwotą stałą i ryczałtową.
Z kolei emerytura pomostowa jest świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla osób, które przez wiele lat wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, na liście określonej w ustawie. Nie jest to zasiłek pomostowy, lecz pełnoprawna emerytura wypłacana przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Jej wysokość zależy od zgromadzonego kapitału i indywidualnego stażu pracy, dlatego zazwyczaj jest wyższa niż świadczenie przedemerytalne, a jej przyznanie wymaga spełnienia restrykcyjnych kryteriów zawodowych.
W efekcie jedynie świadczenie przedemerytalne jest wsparciem powszechnie dostępnym po utracie pracy. Emerytura pomostowa ma charakter wyjątkowy i dotyczy tylko ograniczonej grupy pracowników.
Dla kogo przewidziano świadczenie przedemerytalne
Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych przewiduje kilka różnych ścieżek uzyskania prawa do tego wsparcia. Największe znaczenie mają trzy elementy: odpowiedni staż ubezpieczeniowy, utrata pracy z przyczyn niezależnych od pracownika oraz spełnienie warunków związanych z rejestracją w urzędzie pracy i pobieraniem zasiłku dla bezrobotnych.
Prawo do świadczenia mogą uzyskać m.in.:
- osoby, które utraciły pracę wskutek likwidacji pracodawcy, ogłoszenia upadłości lub likwidacji stanowiska pracy
- pracownicy zwolnieni z przyczyn niedotyczących pracownika, zarówno w ramach zwolnień indywidualnych, jak i grupowych
- osoby z odpowiednio długim stażem ubezpieczeniowym, w tym:
- kobiety z minimum 35 letnim stażem składkowym i nieskładkowym
- mężczyźni z minimum 40 letnim stażem
- osoby w określonym wieku, które mają krótszy, ale nadal znaczący staż ubezpieczeniowy
- osoby, które utraciły prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, ale nadal nie spełniają warunków do emerytury
- osoby, które zaprzestały pracy lub działalności zarobkowej z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad dzieckiem z orzeczoną znaczną niepełnosprawnością lub innym członkiem rodziny wymagającym ciągłej intensywnej opieki
W każdym przypadku niezbędne jest spełnienie wymogów rejestracyjnych w urzędzie pracy, w tym pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przez min. 6 miesięcy oraz brak odmówienia proponowanego zatrudnienia bez uzasadnienia.
Z perspektywy HR niezwykle istotne jest prawidłowe sformułowanie przyczyny rozwiązania umowy w świadectwie pracy. Błędna adnotacja może uniemożliwić pracownikowi uzyskanie świadczenia, nawet jeśli spełnia on pozostałe ustawowe wymogi. Prawidłowa dokumentacja jest więc kluczowym elementem odpowiedzialnego procesu rozstania z pracownikiem w wieku przedemerytalnym.
Ile wynosi świadczenie przedemerytalne w 2025 roku
Jedno z najczęściej zadawanych pytań brzmi: ile wynosi świadczenie przedemerytalne i czy jego wysokość zależy od indywidualnego przebiegu kariery zawodowej. Po waloryzacji od 1 marca 2025 r. kwota świadczenia przedemerytalnego została ustalona na 1893,41 zł brutto miesięcznie. Jest to kwota stała, co oznacza, że co do zasady każdy uprawniony otrzymuje świadczenie w tej samej wysokości, niezależnie od szczegółowego przebiegu zatrudnienia i wysokości wcześniejszych zarobków.
Wyjątek dotyczy osób, które nabywają prawo do świadczenia po ustaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W ich przypadku świadczenie ustala się w wysokości ostatnio pobieranej renty, o czym wprost informują aktualne komunikaty i interpretacje ZUS. W kolejnych latach to świadczenie, podobnie jak emerytury i renty, będzie corocznie waloryzowane, dlatego zawsze warto sprawdzać, ile wynosi aktualna kwota na stronach ZUS lub w wiarygodnych serwisach kadrowo podatkowych.
W kontekście praktycznego planowania domowego budżetu bardzo często pojawia się pytanie o kwotę netto. Kwota netto zależy od obowiązujących przepisów podatkowych oraz składek potrącanych ze świadczenia, dlatego jej dokładne wyliczenie wymaga uwzględnienia aktualnych stawek PIT i zasad naliczania składki zdrowotnej.
Zasiłek przedemerytalny, limity dorabiania i kwota netto
Zasiłek przedemerytalny to świadczenie wypłacane w stałej, waloryzowanej corocznie wysokości. Od marca 2025 r. jego kwota wynosi 1893,41 zł brutto. W praktyce oznacza to wypłatę na poziomie około 1500 do 1600 zł netto, w zależności od indywidualnej sytuacji podatkowej świadczeniobiorcy.
Dorabianie przy pobieraniu świadczenia jest możliwe, ale ograniczone limitami, które ZUS aktualizuje co kilka miesięcy w oparciu o przeciętne wynagrodzenie ogłaszane przez GUS. Obowiązują dwa progi: 25% przeciętnego wynagrodzenia oraz 70% przeciętnego wynagrodzenia.
W okresie marzec 2024 do luty 2025 limity wyglądały następująco:
- roczny przychód do ok. 21 466 zł brutto powodował obniżenie świadczenia, ale nie jego zawieszenie
- przekroczenie progu 70% przeciętnego wynagrodzenia, czyli ok. 60 106 zł brutto rocznie, skutkowało zawieszeniem wypłaty świadczenia
W praktyce oznacza to, że świadczeniobiorca:
- może dorabiać, ale musi kontrolować wysokość osiąganych przychodów
- ma obowiązek informować ZUS o każdej zmianie, która może wpływać na wypłatę świadczenia
- musi liczyć się z tym, że przekroczenie limitów spowoduje zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty
- może zostać zobowiązany do zwrotu nadpłat wraz z odsetkami, jeśli nie zgłosi osiąganych przychodów
Z punktu widzenia świadczeniobiorcy kluczowe jest regularne sprawdzanie, ile wynosi aktualny limit ogłaszany przez ZUS oraz jak osiągnięte przychody wpływają na faktyczną kwotę netto, która trafia na konto co miesiąc. Dzięki temu można uniknąć nieświadomego przekroczenia progów i związanych z tym konsekwencji finansowych.
Jak uzyskać świadczenie krok po kroku
Osoba, która spełnia podstawowe kryteria związane z wiekiem, stażem i przyczyną utraty zatrudnienia, powinna w pierwszej kolejności zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Rejestracja musi nastąpić w odpowiednim terminie po rozwiązaniu stosunku pracy, a następnie przez minimum 6 miesięcy trzeba pobierać zasiłek dla bezrobotnych i nie odmawiać bez uzasadnienia propozycji odpowiedniej pracy lub formy aktywizacji zawodowej. Dopiero po upływie tego okresu urząd pracy może wydać zaświadczenie potwierdzające pobieranie zasiłku, które jest jednym z kluczowych dokumentów dla ZUS.
Kolejnym krokiem jest przygotowanie kompletu dokumentów potwierdzających przebieg zatrudnienia, w tym świadectw pracy z prawidłowo wskazaną przyczyną rozwiązania stosunku pracy, zaświadczeń o okresach składkowych i nieskładkowych oraz dokumentów potwierdzających szczególne okoliczności, na przykład sprawowanie opieki nad osobą bliską z niepełnosprawnością. Na tej podstawie składa się wniosek o świadczenie w ZUS. Można to zrobić elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS, tradycyjnie w formie papierowej lub za pośrednictwem poczty. ZUS bada dokumenty i wydaje decyzję przyznającą świadczenie albo decyzję odmowną, od której przysługuje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych.
Obowiązki i ryzyka po stronie świadczeniobiorcy
Otrzymanie decyzji o przyznaniu świadczenia nie kończy obowiązków osoby uprawnionej. Świadczeniobiorca musi na bieżąco informować ZUS o wszelkich zmianach, które mogą wpływać na prawo do świadczenia lub jego wysokość. Dotyczy to w szczególności podjęcia pracy zarobkowej, zmiany formy zatrudnienia, rozpoczęcia działalności gospodarczej, uzyskania innych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych albo zmiany stanu cywilnego i sytuacji rodzinnej, jeśli ma ona znaczenie dla okresów nieskładkowych lub uprawnień do świadczeń.
ZUS ma prawo weryfikować prawidłowość wypłat, żądać dodatkowych dokumentów oraz porównywać dane z systemami informatycznymi administracji skarbowej i ubezpieczeniowej. Jeżeli okaże się, że świadczeniobiorca nie poinformował o przychodach przekraczających limity albo o innych zmianach, które powinien był zgłosić, może zostać zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Dlatego w interesie osoby pobierającej świadczenie jest nie tylko znajomość przepisów, lecz także rzetelne monitorowanie tego, ile wynosi jej łączny przychód w danym roku oraz jaka kwota na rękę faktycznie trafia na konto.
Kiedy świadczenie może zostać odebrane lub zawieszone
Prawo do świadczenia przedemerytalnego nie jest bezwarunkowe i może zostać zawieszone lub utracone w kilku sytuacjach przewidzianych ustawą. Najczęściej dotyczy to przekroczenia limitów przychodu albo niespełnienia obowiązków wobec ZUS i urzędu pracy.
Świadczenie może zostać:
- zawieszone, jeśli świadczeniobiorca przekroczy graniczną kwotę przychodu ogłaszaną przez ZUS
- zmniejszone, jeśli przychód przekroczy próg dopuszczalny, ale będzie niższy niż wartość powodująca pełne zawieszenie
- odebrane, gdy osoba nabędzie prawo do emerytury i nie spełnia już kryteriów ustawowych
- wstrzymane, jeśli świadczeniobiorca nie dopełnia obowiązków wobec urzędu pracy, na przykład uporczywie odmawia przyjęcia odpowiedniej oferty zatrudnienia w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych
- zakończone z mocy prawa, w przypadku śmierci osoby pobierającej świadczenie
Warto podkreślić, że okres pobierania świadczenia przedemerytalnego jest traktowany jako okres ubezpieczeniowy przy ustalaniu prawa do emerytury. Ma więc znaczenie dla całej ścieżki ubezpieczeniowej i stanowi realne zabezpieczenie między utratą pracy a przejściem na emeryturę. Dzięki temu obniża ryzyko gwałtownego spadku dochodów w ostatnich latach aktywności zawodowej.
Perspektywa HR i pracodawców
Z punktu widzenia pracodawców i działów HR bardzo istotne jest zrozumienie, dla kogo w praktyce świadczenie przedemerytalne może być realnym wsparciem i jakie znaczenie ma sposób rozstania się z pracownikiem. W przypadku zwolnień z przyczyn ekonomicznych lub organizacyjnych szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe udokumentowanie przyczyny zakończenia stosunku pracy, zarówno w treści wypowiedzenia, jak i w świadectwie pracy. Błędy formalne mogą skutkować roszczeniami pracowniczymi, ale także pozbawić pracownika możliwości ubiegania się o zasiłek przedemerytalny.
Odpowiedzialny pracodawca powinien także rozważyć wdrożenie elementów polityki age-management, czyli aktywnego zarządzania wiekiem w organizacji. Może to obejmować programy przekwalifikowania, mentoringu międzypokoleniowego, dopasowania stanowisk do możliwości zdrowotnych starszych pracowników oraz planowego, a nie gwałtownego, przechodzenia na emeryturę. Tam, gdzie zwolnienia są nieuniknione, rolą HR jest przynajmniej rzetelne poinformowanie pracowników o potencjalnych możliwościach skorzystania ze świadczenia przedemerytalnego i wskazanie, do jakich instytucji mogą zwrócić się po wsparcie.
Świadczenie przedemerytalne a inne formy wsparcia
Na marginesie warto wyjaśnić, że pojęcia takie jak dodatek przedemerytalny czy stały zasiłek przedemerytalny nie funkcjonują wprost w ustawie jako odrębne świadczenia, ale w języku potocznym bywają używane dla określenia tego samego narzędzia. Zdarza się również, że to świadczenie jest mylone z emeryturą pomostową albo z innymi dodatkami socjalnymi wypłacanymi przez gminy czy ośrodki pomocy społecznej. Zanim więc pracownik lub pracodawca podejmie decyzję co do dalszych kroków, warto sprawdzić dokładnie, jakie świadczenia wchodzą w grę, jakie są ich źródła finansowania i odrębne kryteria przyznania.
Świadczenie przedemerytalne – podsumowanie
Omawiana w tym artykule pomoc finansowa stanowi ważny element polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Jego podstawowym zadaniem jest ochrona osób w wieku okołoemerytalnym przed nagłym i trwałym wykluczeniem z rynku pracy, szczególnie w sytuacji, gdy utrata zatrudnienia nastąpiła z przyczyn od nich niezależnych. W praktyce często używa się określeń takich jak zasiłek przedemerytalny czy stały zasiłek przedemerytalny, ale wszystkie odnoszą się do tego samego świadczenia wypłacanego przez ZUS ze środków Funduszu Pracy. Wiadomo już, jaką kwotę brutto otrzymują świadczeniobiorcy w 2025 roku oraz jakie limity przychodu pozwalają na zachowanie wypłaty bez zmniejszenia lub zawieszenia.
Znajomość mechanizmów działania świadczenia jest istotna nie tylko dla samych pracowników, lecz także dla działów HR, doradców kariery i menedżerów odpowiedzialnych za strukturę zatrudnienia. Poprawne dokumentowanie rozwiązania umowy, współpraca z urzędem pracy i ZUS oraz właściwe informowanie pracowników mogą znacząco ułatwić ich przejście z aktywności zawodowej do emerytury. Dla organizacji natomiast jest to element odpowiedzialnej, dojrzałej polityki personalnej opartej na szacunku i świadomym zarządzaniu wiekiem.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o świadczenie przedemerytalne
Czy świadczenie przedemerytalne i zasiłek przedemerytalny to to samo?
Tak. W przepisach funkcjonuje nazwa świadczenie przedemerytalne, ale potocznie używa się także określenia zasiłek przedemerytalny. Obydwa pojęcia oznaczają to samo świadczenie wypłacane przez ZUS.
Czy świadczenie przedemerytalne jest opodatkowane?
Tak, podlega podatkowi dochodowemu oraz zasadom naliczania składki zdrowotnej, dlatego kwota netto jest niższa od brutto.
Czy okres pobierania świadczenia przedemerytalnego liczy się do emerytury?
Tak. Okres ten jest traktowany jako okres ubezpieczeniowy i wpływa na ostateczne prawo do emerytury.
Czy każdy pracownik 50+ może ubiegać się o świadczenie przedemerytalne?
Nie. Świadczenie przysługuje wyłącznie osobom spełniającym konkretne warunki dotyczące wieku, stażu pracy, powodu utraty zatrudnienia i statusu bezrobotnego.
Udostępnij