Przejdź do treści
SalesHR

Dyscyplinowanie pracownika – jakie kwestie są najważniejsze?

18 maja 2022 · Aktualizacja: 22 października 2026 · Marcin Sojka · Dla pracodawcy

Dyscyplinowanie pracownika – jakie kwestie są najważniejsze?

Kodeks pracy pozwala dyscyplinować pracownika zatrudnionego na umowę o pracę trzema karami porządkowymi: upomnieniem, naganą i karą pieniężną. Karę można nałożyć najpóźniej 2 tygodnie od dowiedzenia się o naruszeniu i 3 miesiące od jego popełnienia, po wcześniejszym wysłuchaniu pracownika. Pracownik ma 7 dni na sprzeciw, a pracodawca 14 dni na jego rozpatrzenie. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza uwzględnienie sprzeciwu. Stosowanie kar spoza katalogu Kodeksu pracy grozi grzywną od 1000 do 30 000 zł. Sprawdź, za co i w jakim trybie można ukarać pracownika.

Kiedy można nałożyć karę porządkową?

Kary porządkowe mogą mieć zastosowanie tylko w przypadku osób zatrudnionych w firmie na umowę o pracę. Osób wykonujących pracę w oparciu o umowy cywilnoprawne (umowa zlecenia, umowa o dzieło, kontrakt menedżerski) nie dotyczy prawo pracy.

Według art. 108 Kodeksu pracy pracownik może zostać ukarany karą porządkową w sytuacji nieprzestrzegania:

  • ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy,
  • przepisów BHP,
  • przepisów przeciwpożarowych,
  • przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności,
  • opuszczenie miejsca pracy bez usprawiedliwienia,
  • stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, a także spożywanie alkoholu lub zażywanie takiego środka w czasie pracy.

Rodzaje kar porządkowych w Kodeksie pracy

Kary porządkowe przewidziane przez ustawodawcę w art. 108 KP to (w kolejności od najłagodniejszej):

  • kara upomnienia,
  • kara nagany,
  • kara pieniężna — ten rodzaj dyscyplinowania pracownika może mieć zastosowanie tylko w przypadku nieprzestrzegania przepisów BHP lub przeciwpożarowych, opuszczenia pracy bez usprawiedliwienia, stawienia się do pracy w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, a także spożywania alkoholu lub zażywania takiego środka w czasie pracy (katalog rozszerzony nowelizacją z 2023 r., która wprowadziła m.in. prewencyjne badania trzeźwości).

Kara pieniężna ma ustawowe limity: za jedno przekroczenie, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności, nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty po dokonaniu potrąceń zaliczek i składek. Wpływy z kar pieniężnych pracodawca musi przeznaczyć na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy — nie stanowią one jego dochodu.

Stosowanie innych kar porządkowych niż te określone prawem pracy stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika (art. 281 KP) i zagrożone jest karą grzywny od 1 000 zł do 30 000 zł.

Jak dyscyplinować pracowników?

Niezwykle ważne jest przestrzeganie procedury nakładania kar porządkowych. Wszelkie uchybienia mogą być podstawą do skutecznego zakwestionowania jej przez pracownika.

  1. Czas reakcji na naruszenie

Według przepisów pracodawca ma dwa progi czasowe na nałożenie kar. Przekroczenie tych terminów będzie oznaczało działanie niezgodne z prawem. Pierwszy próg, to dwa tygodnie od chwili, gdy pracodawca dowiedział się o przewinieniu, drugi próg – trzy miesiące od samego wykroczenia.

  1. Wysłuchanie stanowiska pracownika

Przed nałożeniem kary należy uprzedzić pracownika o takim zamiarze i wysłuchać, co ma do powiedzenia w związku z zaistniałą sytuacją. Dopiero po rozmowie można wręczyć pismo zawiadamiające o nałożeniu kary. Jeśli pracownik jest nieobecny i wysłuchanie nie jest możliwe, dwutygodniowy termin nie biegnie do dnia jego stawienia się w pracy.

  1. Pismo z zawiadomieniem

Zgodnie z art. 110 KP o zastosowanej karze pracodawca zawiadamia pracownika na piśmie. Dokument musi zawierać: rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, datę dopuszczenia się tego naruszenia oraz informację o prawie zgłoszenia sprzeciwu i siedmiodniowym terminie na jego wniesienie. Warto w nim też wskazać rodzaj zastosowanej kary i podstawę prawną. Pismo powinno być rzeczowe i ograniczać się do faktów — opisywanie konsekwencji, jakie naruszenie wywołało dla pracodawcy, nie jest wymagane i nie wpływa na skuteczność kary.

  1. Rozpatrzenie ewentualnego sprzeciwu

Pracodawca ma 14 dni na rozważenie wszystkich okoliczności przemawiających za odrzuceniem bądź uwzględnieniem sprzeciwu pracownika. Jest to okres, w którym należy również przeanalizować opinię wydaną przez organizację związkową reprezentującą pracownika. Zignorowanie sprzeciwu zgłaszanego przez pracownika będzie równoznaczne z uznaniem jego zasadności, zatem kara może zostać zniwelowana przez brak reakcji ze strony pracodawcy. Natomiast zgodnie z art. 112 Kodeksu pracy odrzucenie sprzeciwu otwiera pracownikowi drogę do wystąpienia do sądu pracy o uchylenie kary — w ciągu 14 dni od zawiadomienia o odrzuceniu sprzeciwu.

  1. Akta osobowe

Odpis pisma z zawiadomieniem o nałożeniu kary powinno się umieścić w aktach osobowych pracownika. Jeżeli przez kolejny rok zatrudniony zachowuje się bez zarzutu, ów dokument należy usunąć, a karę uważa się za niebyłą (art. 113 KP).

Kiedy zamiast kary porządkowej stosuje się rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia?

Kary porządkowe służą dyscyplinowaniu pracownika, z którym pracodawca chce nadal współpracować. Jeśli jednak naruszenie jest na tyle poważne, że dalsze zatrudnienie nie wchodzi w grę, Kodeks pracy przewiduje inny tryb — rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 KP), potocznie nazywane zwolnieniem dyscyplinarnym. Jest ono dopuszczalne w razie:

  • ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych (np. kradzież, stawienie się do pracy pod wpływem alkoholu na stanowisku, na którym stwarza to zagrożenie, porzucenie pracy, rażące naruszenie zasad BHP),
  • popełnienia w czasie trwania umowy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie na zajmowanym stanowisku, jeżeli jest ono oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,
  • zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy.

Rozwiązanie umowy w tym trybie wymaga winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa i musi nastąpić w ciągu miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej zwolnienie. Jedno naruszenie nie może być jednocześnie ukarane karą porządkową i stać się podstawą zwolnienia dyscyplinarnego — pracodawca powinien ocenić wagę przewinienia i wybrać jeden tryb. W praktyce za drobne lub jednorazowe uchybienia stosuje się kary porządkowe, a dopiero ich powtarzanie się lub rażący charakter naruszenia uzasadnia sięgnięcie po art. 52 KP.

Podsumowanie

Dyscyplinowanie pracowników, choć jest procedurą nieprzyjemną, czasem okazuje się koniecznością, by firma mogła dalej sprawnie funkcjonować. Ważne, aby każdy aspekt wypełnić zgodnie z literą prawa. Niezastosowanie się bowiem do wymogów formalnych może spowodować, iż pracownik skutecznie uniknie kary, a pracodawca poniesie dodatkowe koszty, łącznie z grzywną za niezachowanie praw pracowniczych.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować:

Duża rotacja pracowników w firmie – jakie są jej przyczyny?
Zdalne zarządzanie zespołem – jakich błędów unikać?

Rekrutujesz do swojego zespołu?

Znajdziemy Ci ludzi, którzy dowiozą wyniki — handlowców, menedżerów i specjalistów. Direct search zamiast czekania na CV. Odbiera ekspert rekrutacji z 20-letnim doświadczeniem.

Szukasz pracy? Sprawdź aktualne oferty →

Powiązane artykuły

Najnowsze artykuły